Verzet tegen 250 meter hoge Duitse windturbines aan de grens nog lang niet gestreden

Ondanks alle wet- en regelgeving wordt er geen rekening gehouden met de Nederlandse kant, zoals het beschermde landschap rond Winterswijk en de natuurgebieden bij Babberich-Elten. Op sommige plaatsen komen de turbines op slechts 75 meter afstand van Nederlandse woningen.

Inwoners verzetten zich en hebben hun zorgen geuit tot aan de politiek in Den Haag en Brussel. Het Winterswijkse college overlegt in november met de raad over wat er tegen de plannen kan worden ingebracht en hoe om te gaan met de verschillen in wetgeving. Vertegenwoordigers van andere gemeenten zijn uitgenodigd. Het is voor de Nederlandse belanghebbenden moeilijk te accepteren dat Nederlanders in deze situatie minder rechtsbescherming genieten dan Duitsers. Maar langzaam maar zeker groeit ook het verzet aan de Duitse kant.

Sinds de versoepeling van de regels voor windmolens door de Duitse regeringen in Berlijn en Düsseldorf, als gevolg van de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne, zijn Duitse investeerders gefocust op de grensstreek. Waar voorheen windmolens op 1000 meter afstand van woningen geplaatst mochten worden, is dat nu 500 meter. Zelfs in kwetsbare natuurgebieden staat Duitsland de bouw van windmolens toe.

Duitse boeren in de grensstreek grijpen deze kans om hun oudere en lagere molens te vervangen door hogere turbines, die meer energie opwekken. De gedachte is dat er relatief weinig mensen wonen, en dus minder weerstand is. Echter, er zijn geen regels die voorschrijven hoe om te gaan met windmolens op de landsgrens.

Er heerst onrust en machteloosheid onder de inwoners, omdat de Nederlandse en Duitse politiek andere standpunten inneemt en de regels in Nederland strenger zijn wat betreft slagschaduw, geluid en natuur. In de grensstreek krijgen Nederlandse inwoners een windturbine pal voor hun deur. “Het wrange is dat projectontwikkelaars hier grote kansen zien, hoewel veel gebieden vanaf volgend voorjaar weer beschermd zullen zijn”, vertelt Ricarda Kleffel, die dicht bij het Wooldse Veen en de grens woont.

In Winterswijk hebben inwoners er bewust voor gekozen geen grootschalige opwekking van windenergie toe te staan en zich meer te richten op zonne-energie. “Er is veel geïnvesteerd in het coulisselandschap. Boeren hebben kleinschalig geboerd, en dat wordt nu in één klap tenietgedaan. Vanaf Groenlo zijn de turbines al te zien”, zegt Kleffel.

Duitse deelstaten zijn verplicht een deel van hun grondgebied beschikbaar te stellen voor windenergie en moeten daarvoor een plan maken, vergelijkbaar met de Nederlandse Regionale Energiestrategie (RES). Deze plannen moeten volgend jaar mei gereed zijn. Het is niet duidelijk of de windmolens nabij Winterswijk ook in het nieuwe plan van Münster passen, maar het district Münster wijst erop dat uiterlijk eind 2026 2 procent van het Duitse landoppervlak beschikbaar moet komen voor windenergie.

In de gemeente Südlohn liggen aanvragen klaar voor negen megaturbines bij Kotten en Ratum. De gemeenteraad van Rhede heeft het hele grensgebied vrijgegeven voor de plaatsing van windmolens. Er liggen drie aanvragen voor hoge windturbines nabij 't Woold. Südlohn heeft de besluitvorming echter uitgesteld, omdat ze geen instemming van de gemeenschap hebben en de rechtszekerheid te vaag vinden. Ook de beschermingsdoelstellingen voor dit plattelandsgebied aan Nederlandse zijde, opgesteld door de Winterswijkse politiek en gesteund door de bevolking, zouden door deze besluiten worden ondermijnd, vindt de politiek.

Langzamerhand groeit ook het verzet aan de Duitse kant. Nederlandse en Duitse grensbewoners trekken gezamenlijk op in hun protestactie. De tendens is: ‘We wonen zo dicht bij elkaar, maar we hebben totaal andere regels. We zijn toch één Europa? Het is heel vreemd dat het recht niet voor iedereen gelijk is.’

Bij de Bezirksregierung in Münster – vergelijkbaar met een provincie – zijn in totaal honderd zienswijzen binnengekomen. Ook de noordelijke Euregio, onder voorzitterschap van de Winterswijkse burgemeester Joris Bengevoord, en Natuur en Milieu van de provincie Gelderland hebben zich uitgesproken. “Het gaat erom hoe je rekening met elkaar houdt”, zegt Ricarda Kleffel.

Ondertussen hebben inwoners uit de Winterswijkse buurtschap Woold en de werkgroep Ratum-Kotten argumenten verzameld om zich op het Europese recht te beroepen. Karin Pierik uit Ratum verwijst naar het Verdrag van Meppen uit 1824, dat verbiedt te bouwen binnen een zone van 376 meter van de Nederlands-Duitse landsgrens. Mogelijk kunnen Nederlanders zich hierop beroepen.

Daarnaast heeft Duitsland te laat hun NECP (Nationaal Energie- en Klimaatplan) bij de Europese Commissie ingediend, waardoor de Europese Commissie de plannen nog niet heeft kunnen goedkeuren. Dit maakt dat de regering in Berlijn en de deelstaat Noordrijn-Westfalen mogelijk in strijd handelen met de Europese regelgeving.

Ook de gemeente Winterswijk onderzoekt hoe zij de juiste zienswijzen kan indienen. Wethouder Gosse Visser en zijn collega's hebben zich regelmatig laten zien in de raadszalen van hun Duitse buren.

Wat gebeurt er ten zuiden van Winterswijk? Zowel Ricarda Kleffel als Karin Pierik kwam per toeval achter de plannen voor de plaatsing van de turbines. Nederlandse buurgemeenten worden niet ingelicht. Vaak gaat het om voorlopige contracten met grondeigenaren, waarvoor nu aanvragen binnenkomen.

Duitse grensgemeenten hebben kaarten gepubliceerd met gebieden die onder druk van de 2 procent-regeling voor windmolens zijn vrijgegeven. Dit geldt onder andere voor gebieden vlak tegen Süderwick-Dinxperlo aan en tussen Babberich en Elten. Zevenaar heeft de gemeente Emmerich gevraagd hierover zo snel mogelijk informatie te geven.