Honderden mensen herdachten maandagavond op de Europlatz in Bocholt de Joodse slachtoffers van de nazi’s. Op de plek waar ooit de synagoge stond, sprak een scholiere die familieleden verloor in de oorlog. “Ik sta hier niet om oude wonden open te halen, maar juist om nieuwe wonden te voorkomen.”
Bij het monument op het plein stond een krans op een standaard. Op deze plek werden 88 jaar geleden in Bocholt de ramen van de synagoge ingegooid, het interieur vernield en de Thorarollen verscheurd. Nazi-aanhangers drongen woningen van Joodse inwoners binnen, mishandelden hen en joegen hen de straat op. Na het geweld probeerden Joodse inwoners de grens over te komen, naar de Achterhoek en verder. De geschiedenis leert dat het uiteindelijk voor de meesten van hen de Tweede Wereldoorlog fataal werd.
In Duitsland heet die nacht de Reichspogromnacht. In Nederland staat deze aanzet voor de Tweede Wereldoorlog in wording, bekend als de Kristallnacht. Dat dit bij de oosterburen een andere naam draagt heeft een reden: de Duitsers willen de nazi-term niet gebruiken, omdat het geweld verheerlijkt wordt met het woord 'kristallen'.
Steeds drukker op herdenking
Plaatsvervangend burgemeester Björn Volmering sprak tijdens de herdenking. Volgens hem wordt de herdenking steeds drukker, omdat mensen steun willen tonen aan het Joodse leven in Bocholt en in Duitsland. “De verantwoordelijkheid om dat te beschermen was er tien jaar geleden ook al”, zegt hij, “Maar is urgenter geworden”. Dit omdat hij merkt en hoort dat Joden angst ervaren om in het openbaar hun geloof te belijden en dat er Joodse instellingen in Bocholt zijn die beveiligd moeten worden.
Herdenken als opdracht
Volmering roept de aanwezigen op om bij antisemitisme en uitsluiting hun stem te laten horen. Hij noemt het herdenken van de misdaden in Bocholt ‘geen ritueel, maar een opdracht’. Ook wijst hij in zijn toespraak op de groeiende invloed van extreemrechts en extreemlinks in Duitsland. De politicus waarschuwt dat de grenzen van wat in het openbaar gezegd kan worden opschuiven en dat extreme ideeën daardoor weer salonfähig, oftewel maatschappelijk aanvaardbaar worden.
Wegkijken is gevaarlijk
Als het donker is, kleuren schijnwerpers het gebouw dat op de plek van de voormalige synagoge staat, rood. De kleur herinnert aan het bloedvergieten. Het is ook de kleur van het hart, met een oproep aan de mensen op het plein om hun hart te laten spreken en op te komen voor wie wordt uitgesloten. “Als je wegkijkt of het verleden vergeet, is dit geen neutrale houding, maar maak je de weg vrij voor herhaling. Daarom zijn wegkijken en vergeten gevaarlijk.”
