Waar politiek dier Ton Menke de gemeenteraad van Oude IJsselstreek inmiddels achter zich heeft gelaten, kan hij deze hobby toch niet loslaten. De Ulftenaar vliegt de wereld over om waarnemer te zijn bij verkiezingen. Twee weken geleden hield hij een oogje in het zeil bij de Servische verkiezingen in Belgrado. Dat was volgens Menke weer een hele ervaring.
“In 1996 heb ik dat voor het eerst gedaan bij de eerste verkiezingen van Bosnië, sindsdien ben ik een keer of vijftien waarnemer geweest. Van Zuid-Amerika tot de Balkan.” Dertig jaar na zijn eerste waarnemerstaak was hij opnieuw terug op de Balkan.
Tijdens een verkiezingsdag bezoekt hij namens de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) met een team verschillende stembureaus om te controleren of alles ordelijk verloopt. “Ik was een team met een Amerikaanse. We zijn samen met een tolk en chauffeur op pad geweest. We bezoeken dan willekeurige bureaus.”
Wat Menke zoal tegenkomt, verschilt per land. “Dat is in elk land anders. Je kunt dan denken aan intimidatie. Of iemand die met een namenlijst buiten het stembureau staat en mensen van de lijst opbelt en oproept om te gaan stemmen”, zegt hij. Bij de stembureaus in Belgrado was het rustig. “Maar dat was op straat wel anders. Daar was het zoals gezegd de hele dag druk en hectisch.”
Dat vond Menke juist leuk. “Je zit écht in de stad waar het gebeurt.” Dat was vorig jaar wel anders. Toen was hij waarnemer in Noord-Macedonië. “Daar moest ik controleren in een dorpje tegen de Albanese grens waar alleen nog maar oude mensen woonden.”
Alleen noteren
Als waarnemers iets zien wat niet door de beugel kan, mogen ze niet ingrijpen. “We mogen alleen noteren wat we zien. Je noteert de intimidaties en ongeregeldheden. Als het écht heftig wordt en er veel incidenten zijn, kan het gebeuren dat de verkiezingen ongeldig verklaard worden.”
Oplopende spanningen
Menke heeft zijn ogen uitgekeken in de Servische hoofdstad. De verkiezingen leefden er volop en de politieke spanningen waren duidelijk merkbaar. “Eerst waren de aanhangers van de studentenpartij vooral aanwezig op straat, even later werden dat de aanhangers van de president. Je voelde gewoon de spanning die er hing en opliep.”
Die spanning was tegen 20.30 uur ineens verdwenen. “Toen erkende de zittend president zijn verlies. Er brak toen een groot feest uit op de straat. Dat is bijzonder om mee te maken.”
Discussie over stemhokjes
Opvallend tijdens deze Servische verkiezingen was de discussie over de stemhokjes. “Ze gebruikten nu voor het eerst stemhokjes met een gordijntje die wij al jaren gebruiken”, zegt hij. “Op sommige plekken stonden de hokjes zelfs op de kop, ze wisten niet wat ze ermee moesten doen.”
Dat gold ook voor de regels die de stembureauleden hanteerden. “Van de ene moest het gordijntje dicht, van de ander mocht dat juist niet. Die was bang dat er mensen die geronseld waren een foto maakten van de stem om daarmee bewijs te hebben en bijvoorbeeld een tientje te krijgen.” Van dat laatste heeft Menke overigens geen bewijs.
Volgend avontuur
Menke hoopt de koffers gauw weer te kunnen pakken voor een nieuw democratisch avontuur. “In Servië kiezen ze in december de president, dat viel toevallig zo. Ik denk dat ik me weer aanmeld als waarnemer.” Al is het iedere keer maar afwachten of hij daadwerkelijk mag gaan. “Het is een soort loterij, er is in Nederland een groep van 150 personen die afwisselen. Uiteindelijk kiest Buitenlandse Zaken, al hoop ik nu wel een grote kans te maken omdat ik ook deze verkiezingen al heb gedaan in Servië”, besluit Menke.
