Ulft, Netherlands

Van New York tot VOC, onderzoek werpt nieuw licht op 'de Achterhoeker'

Foto: REGIO8
Het onderzoek van Natalya Staring en Willem Willemsen van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers laat zien dat de gemiddelde Achterhoeker een stuk diverser is dan werd gedacht. Door in binnen- en buitenlandse gemeentearchieven te duiken, komen de onderzoekers erachter dat ontelbare aantallen mensen in de afgelopen eeuwen de Achterhoek in en uit trokken.
Viggo Zweverink | 18 maart 2024 14:57 | Aangepast op 18 maart 2024 14:57
“We slaan wegen in die we nooit hadden verwacht in te slaan”, zegt Willemsen over het uitvliegen van Achterhoekers uit hun geboortestreek. Samen met Staring bracht hij vijfhonderd jaar aan migratie in en uit de Achterhoek in beeld. “Het is gewoon een heel bijzonder onderzoek, het geeft mij een hele andere blik op vluchtelingen”, geeft Willemsen aan. Zo ontdekte hij dat er tijdens de zeventiende eeuw veel instroom was vanuit Duitsland: “Tijdens de Dertigjarige Oorlog kregen we veel vluchtelingen uit Duitsland. Ze zijn hier opgenomen in de maatschappij, ook omdat er arbeidskrachten nodig waren.”

De eerste grote meetbare migratiegolf in de Achterhoek vond volgens de onderzoekers van het Erfgoedcentrum echter al plaats tijdens de Tachtigjarige Oorlog tussen Nederland en Spanje, in de zestiende eeuw. Deze regio werd toen bijna opgeofferd voor het oorlogsgeweld. “Heel veel van die strijd werd in de Achterhoek uitgevochten”, legt Staring uit. “Op een gegeven moment werd gezegd dat de regio leeg moest zijn. Als er voor ons niks te halen valt, valt er voor de vijand ook niks te halen. Op een bepaald moment woonden in Varsseveld nog maar twee mensen, die zijn allemaal weggevlucht.”

Boerenzonen naar de VOC
Ook de Verenigde Oost-Indische Compagnie speelt een belangrijke rol in de migratieachtergrond van Achterhoekers. Zo blijkt uit archieven dat bijvoorbeeld Gendringenaar Damiaan Hugo Staring een belangrijke rol had in de VOC. Hij vertrok naar Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika, maar streekgenoten vlogen uit over de hele wereld. “De VOC heeft altijd aantrekkingskracht gehad”, verklaart Willemsen. “Boerenzoons die hier niet voldoende geld verdienden, boden zich aan als matroos. Ik had nooit gedacht dat uit mijn eigen geboorteplaats Terborg er ook VOC-aandeelhouders zaten. En plantagebezitters.”

Aardappelziektes en cholora-epidemie
In de negentiende eeuw trekken duizenden Achterhoekers per jaar naar Amerika, nadat er in de eigen regio aardappelziektes en een cholera-epidemie uitbreken. “Dat gaat echt om enorme aantallen”, geeft Staring aan. De bootramp met de Phoenix op Lake Michigan in 1847, waar met name veel Winterswijkers op zaten, betekent een kentering. “Die berichten druppelden hier binnen”, vertelt Willemsen. “De jaren daarop zie je dat Achterhoekers bedanken, daar wachten ze even mee.”

Aangevallen door indianen
Ook als het vestigen in Amerika wel lukt, blijven Achterhoekers bijzondere zaken meemaken. Dat was voor Willemsen een van de meest bijzondere ontdekkingen uit het onderzoek: “In de New Yorkse archieven hebben we gebeurtenissen gevonden van Achterhoekers die zich op Staten Eiland (nu Staten Island, red.) vestigden. Zij werden overvallen door indianen. New York heeft die Nederlandse archieven gedigitaliseerd en die zijn gewoon te lezen op internet.”

Lees ook

Meerval floreert in de Oude IJssel: 'Dus pas op met je chihuahua'

Het gaat goed met de visstand in de Oude IJssel sinds ze door de passage bij Doesburg vanuit de IJss...

Drukte in Doetinchem, gemeente pakt wegen bij het centrum aan

Het verkeer in Doetinchem moet anderhalve week lang rekening houden met afsluitingen. In opdracht va...

RC Strasbourg is eerste Franse winnaar ooit van Terborg Toernooi

De jeugdvoetballers van RC Strasbourg hebben zondagmiddag de 43e editie van het Terborg Toernooi gew...

Zadel breekt af tijdens fietsen in Doetinchem, man naar ziekenhuis

Een fietser is zondagmiddag in Doetinchem gewond geraakt bij een valpartij. Zijn zadel brak tijdens ...

Honderden zangers nemen met koren binnenstad van Doetinchem over

Een twintigtal koren van binnen en buiten de Achterhoek neemt volgende week zondag de binnenstad van...

Kop-staartbotsing tussen auto's op drukke kruising in Doetinchem

Twee automobilisten zijn zaterdagmiddag op elkaar gebotst bij een drukke kruising in de buurt van he...