Eerst was er Vulcanus, toen kwam Langerak. IJzergieterij Vulcanus opende 132 jaar geleden haar deuren en beleefde in de jaren '60 haar hoogtepunt. Daarna daalden de inkomsten en daarmee het aantal werknemers gestaag. Sinds begin deze eeuw viel de fabriek al een aantal keer (bijna) om en strengere milieueisen lijken Vulcanus opnieuw de das om te doen. Daarom zijn er nu plannen voor een nieuwe woonwijk. Tenzij zich voor aankomende woensdag een nieuwe eigenaar meldt.
Inwoners van Langerak ontvingen een uitnodiging voor een informatiebijeenkomst en daar is massaal gehoor aan gegeven. Jong en oud heeft zich verzameld in de zaal van Zaar&Veer in Hummelo. Vanuit het restaurant moeten extra stoelen komen zodat iedereen kan zitten.
Mogelijke plannen
De avond is georganiseerd door AH Projectontwikkeling en Vulcanus directeur Herman Ponstein. Hans Reijersen van Buuren, mede-eigenaar van AH projectontwikkeling, trapt de avond af: "We presenteren mogelijke plannen. Er moet nog veel onderzoek gedaan worden wat nog anderhalf tot twee jaar kan duren'', vertelt hij aan Omroep Gelderland.
Behoud van historie
Landschapsarchitect Reinier Gerritsen laat een plattegrond zien van het terrein. Het voornemen is om drie zones te maken waar maximaal 160 woningen komen te staan. Van vrijstaande huizen tot rijtjeshuizen, huur en koop. Ook wil AH projectontwikkeling een stukje historie behouden: "Mits de behoefte er is en de constructie het toe laat, kunnen we een deel van de fabriek ombouwen tot buurthuis."
Hoop maar ook verdriet
Een groot deel van de aanwezigen ziet een nieuwe woonwijk wel zitten. Naast woningen wordt er ook gekeken naar voorzieningen zoals een kapper en een bakker. Maar vanavond zijn er ook (oud-)medewerkers van de fabriek aanwezig. Zij zien de ontwikkelingen met weemoed toe.
Pauzestand
Ook Herman Ponstein spreekt de bewoners toe. Toen hij in 2019 voor het eerst de fabriek inliep, was hij niet direct enthousiast. "Ik dacht; wat is dit voor oude zooi?" Na zijn miljoeneninvestering voor modernisering wil hij ook het exterieur, dat al jaren een vervallen indruk geeft, opknappen. "Maar Covid-19 zorgde voor een achterstand in productie. Toen kwam de oorlog in Oekraïne en gingen onze productiekosten erg omhoog. De prioriteiten verschoven."
Hoewel de laatste jaren de overlast van de fabriek als minder wordt ervaren, krijgen ze begin dit jaar toch de omgevingsdienst op hun dak. Opnieuw is een miljoeneninvestering nodig. "Ik ga dat niet meer doen. We zitten nu in pauzestand. Huidige orders maken we af, maar er komen voorlopig geen nieuwe meer bij. Ik heb op 6 maart aan onze medewerkers gezegd dat ze voor zichzelf moeten kiezen." Hij houdt wel een kleine slag om de arm: "Ik wil na 132 jaar niet te impulsief zijn door te zeggen dat het klaar is. Er kan nog een partij zijn die het wél zien zitten, zoals ik dat zeven jaar geleden ook deed."
De geschiedenis van Vulcanus
De ijzerindustrie was eeuwenlang een belangrijke werkgever in Gelderland. De Oude IJsselstreek kende ooit zeven grote ijzergieterijen. Vulcanus opent in 1894 de deuren in Langerak, wat toen uit slechts een paar boerderijen bestond. Medewerkers strijken neer in het omliggende gebied en zo ontstaat het huidige lintdorp. Op het hoogtepunt werkten er 200 mensen.
Vanaf de jaren '70 ontstaan de eerste problemen. De fabriek stoot dikke zwarte rook uit en zorgt voor stankoverlast. Buurtbewoners klagen en maken zich zorgen om het milieu. In de jaren '90 dreigt het eerste faillissement. De concurrentie met lageloonlanden is moordend. Een reorganisatie waarbij veel ontslagen vallen, weet dit te voorkomen.
Toch houden de problemen aan en in 2004 valt het eerste faillissement. Omwonenden zijn opgelucht. Maar 11 dagen later maakt de fabriek een doorstart met 45 werknemers minder. De overlast door stank en uitstoot blijft en in 2008 komt Vulcanus opnieuw op de radar van bij de provincie.
Door strengere milieueisen moet er flink geïnvesteerd worden en in 2019 valt opnieuw een faillissement. Het lijkt nu echt einde verhaal voor Vulcanus en de buurt kijkt uit naar wonen zonder overlast. Maar dan neemt de huidige eigenaar Herman Ponstein de fabriek over. Hij investeert miljoenen om de fabriek te moderniseren en daarmee neemt de overlast in de buurt ook af. Maar een combinatie van covid, de oorlog in Oekraïne, concurrentie met China én strengere milieueisen hebben Ponstein doen besluiten een andere eigenaar te zoeken. Er werken momenteel nog zestig mensen.
Na het faillissement van de ijzergieterij in Doesburg vorig jaar, is Vulcanus de laatste nog actieve gieterij in de regio.
