Honderd jaar ouderenzorg in de Achterhoek: 'Het bejaardenhuis ging aan zijn eigen succes ten onder'

“De kersverse pastoor Theodorus Johannes Josephus Thuis zag dat ouderen, en met name de wat armere ouderen, echt iets nodig hadden. Hij heeft als eerste hier in de Achterhoek een voorziening voor die ouderen gemaakt”, zegt Stunnenberg over de Maria Postel in Keijenborg. Zij legt uit hoe de ouderenzorg in de Achterhoek in de decennia hierna is veranderd, vooral na de Tweede Wereldoorlog nam het aantal bejaardentehuizen explosief toe. Het werd steeds normaler om op pensioengerechtigde leeftijd naar een zorginstelling te verhuizen, dit sloeg later om.

“Het bejaardenhuis ging aan zijn eigen succes ten onder. Als maatschappij werden we ineens veel kritischer en vonden we dat ouderen vooral langer thuis moesten blijven wonen”, zegt Stunnenberg, volgens haar speelt niet alleen het overheidsbeleid daarin een rol. Ook de huidige generatie ouderen kijkt anders naar ouder worden. “Die zeggen gewoon: ik regel het zelf wel en ik wil zo lang mogelijk thuis blijven.”

Aanpassingen
Dat ouderen langer op zichzelf willen blijven wonen, vraagt ook om aangepaste woningen. De bestuurder van Markenheem wijst naar de nieuwbouwwijk ’t Loo in Zelhem als ultiem voorbeeld voor hoe het kan. Daar komen onder meer twee hofjes voor oudere inwoners, waar mensen zelfstandig kunnen wonen en tegelijkertijd makkelijker zorg kunnen ontvangen. Het is hier ook de bedoeling dat buren naar elkaar omkijken. “Dat begint bij de inwoners van zo'n complex, maar moet ook doorgroeien naar de buurten eromheen.”

De bedoeling is dat ouderen niet geïsoleerd raken in een wooncomplex, maar juist onderdeel blijven van de samenleving. Om dat mogelijk te maken, moeten ouderen volgens Stunnenberg zelf ook eerder nadenken over hun toekomst. Niet pas wanneer zelfstandig wonen moeilijk wordt, maar juist wanneer ze nog fit zijn. “Ga daar al over nadenken als je nog fit bent. Hoe wil ik oud worden? Waar wil ik dan wonen? In wat voor omgeving wil ik wonen?”, zegt de bestuurder van Markenheem.

Daar ligt ook een taak voor gemeenten. Zij moeten bij nieuwbouw voldoende rekening houden met de groeiende groep ouderen. Denk aan gelijkvloerse, drempelloze en zorggeschikte woningen.

Uitdaging
Naast de woningbouw vormt ook het personeelstekort een grote uitdaging voor de ouderenzorg. Er komen onvoldoende nieuwe medewerkers bij om de zorg op dezelfde manier te blijven organiseren. Dat vraagt volgens Stunnenberg om veranderingen binnen zorgorganisaties, maar ook om een andere rol voor de samenleving: “We weten allemaal dat er onvoldoende nieuwe collega's zijn. Simpelweg omdat er gewoon minder kinderen zijn geboren sinds de jaren zeventig.”

De gevolgen daarvan zijn volgens haar onvermijdelijk. Niet alle ondersteuning die ouderen nu van zorgmedewerkers krijgen, zal in de toekomst op dezelfde manier kunnen worden aangeboden. Technologie kan daarbij helpen, maar ook de hulp van mensen uit de omgeving wordt belangrijker. Toch kijkt ze niet uitsluitend met zorgen naar de toenemende vergrijzing. Er komt namelijk ook een groep ouderen aan die nog relatief fit is en voorlopig geen zorg nodig heeft. Zij kunnen juist iets betekenen voor mensen die wel ondersteuning nodig hebben.

De toekomst
Honderd jaar vooruitkijken vindt Stunnenberg lastig, maar over vijftig jaar heeft ze wel een beeld van hoe de ouderenzorg eruit zou moeten zien. Kleinschaligere voorzieningen, waarbij ouderen zo veel mogelijk onderdeel blijven van de maatschappij. “Dan hoop ik dat wij nog steeds bestaan en in die gemeenschappen nog steeds hartstikke actief zijn.”