Het stroomgebied van de Berkel dwingt Nederland en Duitsland tot intensieve samenwerking. Klimaatproblemen houden immers niet op bij de grens. Hoewel de Berkel aan Duitse kant nog maar een klein riviertje is, vormt het hele stroomgebied een duidelijk kader voor gezamenlijke maatregelen. Volgens de betrokken bestuurders kan die samenwerking zelfs als voorbeeld dienen voor de rest van Europa.
Dat bleek tijdens de elfde Berkelconferentie, die woensdag 20 mei werd gehouden in de Duitse Berkelstad Stadtlohn. Daar waarschuwde heemraad Antoinet Looman van Waterschap Rijn en IJssel dat bij extreme neerslag vooral tussen Borculo en Lochem grootschalige overstromingen kunnen ontstaan. Dat is naar voren gekomen uit onderzoek naar wat een bui zoals die in 2021 boven de Eifel en Limburg viel, zou betekenen voor het stroomgebied van de Berkel.
“Water stopt niet bij de grens. Sterker nog: water verbindt”, zei Looman tijdens de conferentie, wat maakt dat in het stroomgebied het leven noopt om samen aan tafel te zitten. Volgens haar is samenwerking in dit grensgebied geen keuze, maar noodzaak. Nederland ligt benedenstrooms en is daardoor afhankelijk van wat er in het Duitse deel van het stroomgebied gebeurt. Tegelijk werkt die afhankelijkheid ook de andere kant op, bijvoorbeeld bij waterkwaliteit, vismigratie en natuurherstel.
Nieuwe oefeningen met Duitse partners
De uitkomsten van het onderzoek worden verder uitgewerkt met provincies, gemeenten en veiligheidsregio’s. Ook Duitse partners, zoals Kreis Borken en de Bezirksregierung Münster, zijn daarbij betrokken. Er worden nieuwe oefeningen voorbereid om beter te kunnen handelen bij hoogwater of andere crisissituaties.
Volgens Looman moet die samenwerking niet pas tijdens een crisis ontstaan. “Juist in tijden van crisis is het cruciaal dat we elkaar kennen en weten te vinden”, stelde ze. Het Grensoverschrijdend Platform Regionaal Waterbeheer, dat in 2011 werd opgericht, wordt daarbij gezien als een belangrijk samenwerkingsverband en als voorbeeld voor andere grensregio’s.
Berkel natuurlijker en robuuster maken
Naast crisisvoorbereiding werken de waterbeheerders aan een natuurlijkere en klimaatbestendigere Berkel. Tussen Lochem en Almen zijn de afgelopen jaren oevers aangepast en is meer variatie aangebracht in de rivier. Op sommige plekken krijgt de Berkel weer ruimte om bij hoogwater buiten haar oevers te treden.
In 2026 gaan de werkzaamheden verder. Bij het voormalige depot Dochteren moet een nieuwe kronkel in de rivier komen. Ook komt er een vispassage bij de nieuwe stuw Hoge Weide. Bij landgoed Velhorst worden de stuw en brug gerenoveerd en wordt eveneens een vispassage aangelegd. Daarmee moet het leefgebied voor vissen groter worden en moet de rivier beter bestand raken tegen droge periodes en extreme regenval.
‘Model voor Europa’
De Berkelconferentie wordt elke twee jaar gehouden en brengt bestuurders, waterbeheerders en betrokkenen uit Nederland en Duitsland samen. De 3e Berkelcompagnie, organisator van de bijeenkomst, wil de banden langs de rivier versterken en nieuwe projecten stimuleren.
Burgemeester Anne Kortüm van Gescher noemde de samenwerking rond de Berkel een schoolvoorbeeld van hoe grensregio’s zichzelf kunnen versterken. Volgens haar laat de Berkel zien hoe nabuurschap in Europa concreet vorm kan krijgen.
