Eén miljard euro in dertig jaar. Zoveel geld denkt de regio nodig te hebben om de Achterhoek beter bestand te maken tegen droogte. Maar juist daar wringt het. Voor bijvoorbeeld stikstof en schoon water zijn er duidelijke doelen, regels en geld. Voor droogte niet.
"We moeten met zijn allen een tandje dieper", zegt burgemeester Joost van Oostrum van Berkelland tegen Omroep Gelderland. Gemeenteraadsleden, Statenleden, medewerkers van gemeenten, provincie, waterschap en drinkwaterbedrijf Vitens zitten bij De Radstake bij Varsseveld bij elkaar. Later stappen ze in bussen voor vier excursies door de Achterhoek.
Van moeras naar watertekort
Het is inmiddels zes van de afgelopen acht zomers droog geweest. Dijkgraaf Hein Pieper van Waterschap Rijn en IJssel maakt zich vooral zorgen over de snelheid waarmee het klimaat verandert. "Deze zomer heb ik me vooral zorgen gemaakt over de grote hoeveelheid aan warme dagen. We zitten iedere keer aan de bovenkant van wat wetenschappers voorspellen", zegt hij.
Maatregelen die de afgelopen jaren zijn genomen werken volgens hem wel, maar nog niet voldoende. "Het lukt nog niet om genoeg water vast te houden om een droge zomer door te komen."
Dat is opvallend, want ooit was de Achterhoek juist nat. Grote delen waren moerassig. Eeuwenlang is alles op alles gezet om water zo snel mogelijk af te voeren. "En daarin zijn we misschien wel té succesvol geworden", zegt Gerard van Santen, programmaleider Aanpak Droogte.
De droge zomer van 2018 was een kantelpunt. Een jaar later stonden bestuurders op de bodem van een drooggevallen vijver op landgoed De Wildenborch met de vraag: is dit uitzonderlijk of is dit het nieuwe normaal? Inmiddels is de ambitie om in de Achterhoek gemiddeld zo'n 100 millimeter extra water in de bodem vast te houden. Maar daar is veel voor nodig. "Dit is niet het probleem van het waterschap alleen", zegt Van Oostrum. "We hebben geen wettelijke regels, maar dat ontslaat ons niet van de plicht om iets te doen."
Elke keer opnieuw geld zoeken
Juist het ontbreken van die regels maakt het ingewikkeld. Droogte is geen officiële opgave zoals stikstof of de Kaderrichtlijn Water. "Aan zulke opgaven zijn doelen en geld gekoppeld", legt Van Santen uit. Bij droogte en klimaatverandering is dat veel minder het geval. "Daardoor wordt nu vooral met losse projecten gewerkt. Iedere keer moeten partijen opnieuw afspraken maken en geld zoeken en dat kost tijd".
De Achterhoek wil daarom naar één programma voor meerdere jaren, met structureel geld. Dit najaar moet daarvoor een plan op tafel komen. De eerste inschatting: ongeveer één miljard euro voor de komende dertig jaar.
In Woold blijkt hoe ingewikkeld het is
Na de bijeenkomst bij De Radstake gaan vier bussen op pad. Naar Landgoed De Wildenborch, drinkwatergebied 't Klooster bij Hengelo, Het Piet Molpad en de Buurttuin in Ulft en naar Woold-Limbeek bij Winterswijk.
In Woold-Limbeek wordt duidelijk waarom oplossingen niet zomaar met een graafmachine zijn uit te voeren. Sylvie Meijer en Wouter Akkerman, allebei van Waterschap Rijn en IJssel, leggen uit wat het probleem is: "De bodem kan binnen honderd meter compleet veranderen. Het gebied helt, er liggen zandlagen van verschillende diktes en daaronder zit op plekken vrijwel ondoordringbare klei."
Hier moeten grote maatregelen getroffen worden in het watersysteem en dat is niet niks. Water langer vasthouden heeft bovendien gevolgen voor boeren, natuur, bossen en bewoners. Een grondwaterstand verhogen klinkt aantrekkelijk in een droge zomer, maar kan betekenen dat een boer in een nat voorjaar zijn land niet meer op kan.
De ambitie van 100 millimeter extra water vasthouden lijkt hier daarom niet haalbaar. "Wij denken dat ongeveer 60 millimeter het maximaal haalbare is", zegt Akkerman. "Maar dat gaat grote gevolgen hebben want dan moeten gronden van functies veranderen." Daarom praten bewoners, boeren en overheden eerst uitgebreid met elkaar. Volgend jaar moet er een pakket maatregelen liggen waarvoor voldoende steun in het gebied is. Daarna volgt de uitvoering.
Samen d'ran
De boodschap van deze vrijdag is daarmee dubbel. De Achterhoek weet steeds beter hoe water langer kan worden vastgehouden. Maar om dat niet alleen in losse projecten te doen, is volgens de betrokken partijen een volgende stap nodig: jarenlang samenwerken én structureel geld vrijmaken.
