Racisme in amateurvoetbal: 'Je moet er maar mee leren leven'

Zijn club vv Doetinchem heeft afgelopen zomer meerdere keren de media gehaald, en niet op een positieve manier. Op 19 juni liep de wedstrijd Witkampers-Doetinchem zo uit de hand, dat het eindigde in een vechtpartij tussen supporters van beide clubs. De amateurbeelden die hiervan zijn gemaakt, zijn online miljoenen keer bekeken. Deze vechtpartij is een Doetinchemse speler, die om persoonlijke redenen anoniem willen blijven, niet in de koude kleren gaan zitten: "Ik heb ontzettend spijt van wat er gebeurd is. Ik sta overal afgebeeld als de slechterik. Ik schaam mij kapot. Alleen al de reacties die ik op werk en in mijn privéleven krijg. Dat is al een zware straf die ik moet uitzitten. Maar niemand ziet de context waarbinnen dit allemaal gebeurd is."

Terugblikkend op die dag beschrijven meerdere spelers van vv Doetinchem en ooggetuigen dat het racistische gedrag van de supporters van Witkampers al begon voordat de wedstrijd van start ging. "Bij aankomst hoorden wij al kwetsende uitspraken over onze afkomst", laat de speler weten. Ze lieten zich hier volgens hem nog niet door irriteren: "Want het is niet de eerste keer dat wij racisme ervaren tijdens een voetbalwedstrijd." Tijdens de wedstrijd hielden de racistische leuzen continu aan, vertellen de spelers.

Nadat de wedstrijd vanwege meerdere redenen gestaakt werd door de scheidsrechter, werden de spelers van vv Doetinchem belaagd door de supporters van de Witkampers, vertelt hij: "Er werd met bierglazen naar ons gegooid. Eén van mijn medespelers werd geraakt in gezicht en zat onder het bloed. Er brak een ruzie uit en wij raakten in paniek, we waren met zijn vieren en omsingeld door vijftig man. Het was een ervaring die wij nooit hadden willen meemaken."

Voorzitter van de Witkampers, Johan Ikink, stond met zijn neus bovenop de commotie: "Je ziet het gebeuren in de hectiek, met paar minuten was het ook over", vertelde hij eerder tegen Omroep Gelderland. "Het hooligangehalte was vrij groot, met kapjes over het hoofd zag ik ze over het veld stormen. Dit hebben we nog nooit meegemaakt."

Volgens hem kwamen Doetinchem-spelers verhaal halen op het terras, vermoedelijk bij Witkampers-supporters. "Ze zullen wel iets gehoord hebben", denkt Ikink. "Door supportersgroepen werd er over en weer geroepen. Onze bestuursleden, mensen van Eefde (waar de wedstrijd gespeeld werd, red.) en stafleden van vv Doetinchem sprongen er al snel tussen. Iemand van ons belde 112, de politie was er vrij snel met acht man."

De gebeurtenissen van deze wedstrijd staan niet op zichzelf. Racisme en discriminatie is een breed maatschappelijk probleem dat doorsijpelt in de voetbalsport, weet ook de KNVB. De voetbalbond erkent de problematiek, en heeft in 2020 een aanvalsplan gelanceerd om discriminatie aan te pakken. Voor het plan is 14 miljoen euro uitgetrokken en zijn vijftig medewerkers vrijgemaakt.

Maar de resultaten van dit plan zijn volgens KNVB-woordvoerder Jaap Paulsen echter lastig te meten: "We hebben verschillende maatregelen getroffen. De ene was snel uit te voeren, de ander niet. Daarbij hebben we te maken gehad met een coronaperiode waarin de competitie heeft stilgelegen." Onafhankelijk onderzoeksinstituut Mulier bevestigt dit: "We verwachten eind 2023 met een rapportage te komen."

Eind augustus is de vv Doetinchem-zaak besproken door de tuchtcommissie van de KNVB en zijn de spelers die herkenbaar in beeld waren, gestraft. Alhoewel de spelers begrijpen dat ze gestraft worden, zijn ze teleurgesteld in de houding van de KNVB. Volgens hen was er weinig aandacht voor hun kant van het verhaal en werd er door de aanklager op het racistische gedrag gereageerd met de opmerking: "Ach ja...er wordt wel eens wat geroepen."

Deze houding is de club in het verkeerde keelgat schoten. "Voor de bühne doet de KNVB van alles tegen racisme, maar in onze ervaring doen ze in de praktijk uiteindelijk niks. Toen we aangaven dat we de hele wedstrijd onjuist zijn bejegend, werd dat afgewimpeld als niet relevant. We kregen het advies om maar een brief naar het racismeloket te schrijven", aldus Iwan Schoppema.

De Doetinchemse speler die vanuit de KNVB de hoogste straf opgelegd heeft gekregen (een schorsing van 26 maanden met 12 voorwaardelijk), is in september in hoger beroep gegaan. Hij heeft de KNVB gevraagd om strafvermindering: "Dit met het oog op de omstandigheden rondom de wedstrijd waarin tal van regels, richtlijnen en protocollen zijn overtreden."

Ger Melissen, oud-voorzitter van vv Doetinchem en vertrouwenspersoon van de spelers, is ook niet te spreken over de gang van zaken bij de KNVB: "Het feit dat juist een instantie als de KNVB in een gevoelige zaak als dit geen oog heeft voor de aanleiding van het gevecht op 19 juni, kan ik niet begrijpen." Volgens hem is er bovendien onzorgvuldig gehandeld: "De aanklager en commissie hadden meer onderzoek moeten verrichten, in plaats van slechts de spelers straffen die herkenbaar op de beelden staan."

Maar juist dit onderzoek verrichten, is hetgeen dat volgens KNVB woordvoerder Jaap Paulsen lastig is in het amateurvoetbal: "In een zaak als dit is bewijs cruciaal. In een eredivisie-voetbalstadion heb je camera’s. Bij een amateurvereniging ben je afhankelijk van het ene woord tegen het ander. Dan is achteraf onmogelijk na te gaan wie er gelijk heeft."

De burgemeester van Arnhem, Ahmed Marcouch, is lid van de onafhankelijke Commissie-Mijnals. Hij adviseert de KNVB op het gebied van discriminatie en racisme. Marcouch vindt dat er een belangrijke rol is weggelegd voor de sportclubs zelf. "De club kent vaak zijn eigen supporters en die heeft de taak om ze aan te spreken. Als ze hen te pakken krijgen moet de club ze niet meer langs het veld toelaten." Hij begrijpt dat dit niet altijd eenvoudig is: "Maar je inzet moet er wel op gericht zijn om te voorkomen dat dit soort relschoppers de kans krijgen."

Om de teams en de scheidsrechters sturing te geven, heeft de KNVB een protocol opgesteld voor spelers die tijdens de wedstrijd racistisch bejegend worden. Als dit protocol niet stap voor stap gevolgd wordt, wat het geval was tijdens de wedstrijd Witkampers 1 - vv Doetinchem 1, kan de KNVB niks doen.

Volgens Iwan Schoppema is zo'n protocol leuk bedacht door de KNVB, maar in de praktijk haast onuitvoerbaar: "Stel je wordt als speler uitgescholden, moet je dit aangeven bij de scheidsrechter. Die moet er dan vervolgens wat mee doen. Als de leuzen hierna aanhouden, moet je dit als speler weer aangeven. Dan is het aan de scheidsrechter om te bepalen of de wedstrijd wel of niet gestaakt wordt. Maar stel dat de scheidsrechter het niet heeft gehoord, zit je alweer in een lastig pakket."

Je kunt als team dus niet zelf bepalen om van het veld te gaan, want dan krijgt de club een boete gepresenteerd. In de praktijk wordt dit protocol daarom maar heel weinig uitgevoerd: "Het is heel triest, maar iedereen accepteert ondertussen dat racisme erbij hoort. Je moet er maar mee leren leven. Het is te zot voor woorden wat er gebeurt", aldus Schoppema.

Foto: REGIO8