Hoe Achterhoeks zijn de mensen die zich Achterhoeker noemen nu echt? Met die vraag ging onderzoekers Natalya Staring en Willem Willemsen van het ECAL een paar jaar geleden aan de slag voor het boek Mijn Achtergrond. In hun zoektocht naar de herkomst van Achterhoekers stuitten ze op opvallende verhalen. Zo blijkt er een bijzondere link tussen Terborg en Suriname en hebben veel Achterhoekse families Duitse wortels.
“We zijn met een groep gewoon begonnen met een groot vel papier. De eerste vraag was: wat gaan we vertellen? Vanaf daar zijn we vertrokken”, vertelt Staring. Een stamboom van iedere Achterhoekse familie tussen 1580 en 1940 uitpluizen was geen optie. “We hebben gekeken naar de landelijke geschiedenis en toen gekeken wat er lokaal speelt.”
Een voorbeeld daarvan zijn de Hugenoten. “Iedereen leert bijvoorbeeld over hoe de Hugenoten in Amsterdam zijn gekomen, maar weinig mensen weten dat er in Borculo ook veel Hugenoten zaten.” Vervolgens werd uitgezocht hoe die families daar terechtkwamen en wat ze in de Achterhoek achterlieten.
Dat raakt volgens Staring de kern van het onderzoek. “Wat dit onderzoek anders maakt, is het idee dat de verhalen die je leest van echt bestaande families uit de buurt zijn. Dat spreekt toch meer aan. We proberen het andere en misschien wel verborgen verhaal te vertellen.”
Terborg en Suriname
Een concrete aanleiding voor zo'n onderzoek kwam uit Terborg. In de plaatselijke kerk ligt een grafsteen van iemand die in Paramaribo werd geboren. “Dat hebben we als uitgangspunt genomen voor een onderzoek naar de relatie tussen Terborg en Suriname.”
Ook daar kwamen verhalen naar boven die lange tijd vooral mondeling werden doorgegeven. “Zo was er ook een bekend verhaal in Terborg dat er een groep Surinamers aankwam op het station. Dat moet in die tijd een bijzonder beeld zijn geweest.”
Of een onderzoek vervolgens veel oplevert, heeft volgens Staring ook met geluk te maken. “Hier hadden we het geluk dat het om een burgemeestersfamilie ging. Daar is meer informatie over beschikbaar dan over een smidsfamilie bijvoorbeeld.”
Zelfs wanneer er veel bronnen zijn, kunnen er gaten in de geschiedenis zitten. “Soms is er een kerk afgebrand, dan ben je alle doopboeken kwijt.”
Ook de bronnen zelf moeten volgens Staring kritisch worden bekeken. Registers en kerkboeken zijn relatief feitelijk, maar brieven kunnen een ander beeld geven. “Als gemigreerde Achterhoekers brieven terugsturen, schrijven ze vaak dat het goed gaat, ook al gaat het helemaal niet goed. Die documenten zijn altijd gekleurd.”
Veel Duitse roots
Het onderzoek naar individuele families levert ondertussen ook een groter beeld op. Wat Staring vooral is bijgebleven, is de hoeveelheid verbindingen met Duitsland. “Ik denk dat heel veel Achterhoekers Duitse roots hebben. We vinden echt heel veel connecties met Duitsland.”
Dat heeft volgens Staring onder meer te maken met de grote bevolkingsbewegingen in de periode rond de Tachtigjarige Oorlog. De Achterhoek werd tijdens de oorlog zwaar getroffen en ontvolkt. Na afloop kwamen er volgens haar veel mensen vanuit het huidige Duitsland naar de streek. “Veel van die mensen zijn naar de Achterhoek gevlucht en hebben zo de streek herbevolkt.”
De uitkomsten geven daarmee ook een ander beeld van wat typisch Achterhoeks is. “Veel dingen die als heel erg Achterhoeks worden beschreven, zijn het toch niet helemaal.” Als voorbeeld noemt Staring de kniepertjes. “Daar zit kaneel in. Ik weet vrij zeker dat dat niet hier groeit.”
Symposium
Het boek Mijn Achtergrond en de uitkomsten van het onderzoek worden vrijdagmiddag gepresenteerd tijdens een symposium. Daarin staat niet alleen de afkomst van Achterhoekers centraal, maar vooral de beweging van mensen door de geschiedenis.
“Het belangrijkste is: we hebben het over het komen en gaan van mensen in het verleden. Wat nemen ze mee? Waarom gaan ze weg?”
Juist die bewegingen laten volgens Staring zien dat de Achterhoek nooit een afgesloten gebied is geweest. De mensen die hier wonen, namen hun eigen geschiedenis mee naar de streek en lieten die vervolgens weer achter voor volgende generaties.
