De casus draait om een geplande rondweg rondom Oeding, net over de grens bij Winterswijk. Voor de ontsluiting is een tracé nodig waarvan circa 500 meter over Nederlands grondgebied loopt. Die strook ligt op Winterswijks grondgebied, maar de weg is een Duits project. En om Winterswijk te compenseren, betalen de Duitsers het stukje weg in de Nederlandse gemeente. Echter: de aanleg van dit deel wordt echter ernstig belemmerd door Nederlandse stikstofregels waardoor bezwaren van toekomstige omwonenden voorlopig niet behandeld kunnen worden. Dat is nodig voor de democratische procesgang aan Nederlandse kant.Kan de Duitse rondweg in Nederland de gewenste ontsluiting krijgen voor doorgaand verkeer?
Stikstof als grenskwestie
De stikstofproblematiek houdt Nederland in een houdgreep. Plannen voor woningbouw, infrastructuur en bedrijfsontwikkeling lopen vast op de eisen rondom natuurbehoud> Ondanks dat Winterswijk bij uitstek de gemeente is, waarbij natuur het best bewaard is van heel Nederland, raakt de stikstof de totale ontwikkeling van het grote dorp dat bijna 30.000 inwoners telt. Want hogerop worstelen provincies met de verdeling van stikstofruimte en juridische houdbaarheid van besluiten.
Aan Duitse zijde ligt dat anders. Daar zijn de milieu- en natuurtoetsen voor de rondweg bij Oeding afgerond en lijkt stikstof allerminst een belemmerende factor te zijn. Sterker nog: er is stikstofruimte beschikbaar. Dat roept de vraag op: zou deze Duitse stikstofruimte inzetbaar kunnen zijn om het Nederlandse deel van de weg mogelijk te maken?
Een te nemen horde is dat de Nederlandse buurtbewoners waarlangs de rondweg komt te liggen niet zijn gehoord bij de planmakerij in Oeding. Volgens hen is dat niet conform Europese afspraken. Inwoners in het grensgebied, dienen de mogelijkheid te hebben om te kunnen inspreken als ‘iets’ grote impact heeft voor de leefomgeving. Dit euvel is ook waarneembaar bij de Duitse plannen voor mega-windturbines die langs de landsgrens verrijzen doordat Duitsland de regels heeft versoepeld om hun economie uit de slob te trekken. Ook daar reikt de inspraak administratief en dus juridisch tot aan de grens zich te beperken. Een verschil met Nederland is dat in Duitsland Europese regelgeving volgens het Duitse recht wordt toegepast. In Nederland zetten we onze wetgeving om en rechtstreekse toepassingen.
Op papier zou de uitwisseling van de stikstofruimte een uitkomst zijn om de spelregels omtrent omgevingsplannen aan beide zijden van de grens gelijk te krijgen.
Politieke verkenning
Wethouder Sandra Metaal van Winterswijk heeft tijdens een televisiebijdrage van RTV-Slingeland aangegeven te willen onderzoeken of en hoe die Duitse stikstofruimte juridisch inzetbaar kan worden gemaakt aan Nederlandse zijde. Daarmee opent ze de deur naar een discussie die verder reikt dan deze ene rondweg: kunnen grensoverschrijdende stikstofafspraken bijdragen aan het vlot trekken van vastgelopen projecten?
De casus Oeding-Winterswijk is een illustratief voorbeeld. Terwijl Nederland gebonden is aan strenge regels voor stikstofuitstoot nabij beschermde natuurgebieden, lijkt Duitsland meer speelruimte te hebben – al verschillen de beoordelingskaders en rekenmodellen per land en zijn die elk op zichzelf ‘streng’ te noemen. Dat maakt juridische koppeling complex, maar niet onmogelijk.
Breder perspectief
Als blijkt dat grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van stikstofuitstoot juridisch werkbaar is, zou dat perspectief kunnen bieden voor andere projecten in grensregio’s. Denk aan infrastructuur, woningbouw of agrarische hervormingen waarbij een deel van de milieugevolgen over de grens zou kunnen worden gecompenseerd.
Voorlopig is het nog niet zover. De provincie Gelderland moet nog duidelijkheid geven over het beleid rond stikstofgevoelige zones in en rond Winterswijk. Ook is niet zeker of er een juridische grondslag bestaat om buitenlandse stikstofruimte te ‘importeren’.
Toch lijkt de grenscasus bij Oeding een interessante test voor de toekomst. Want als Nederland intern geen ruimte vindt, waarom dan niet kijken naar net over de grens? Levenselementen als zuurstof, stikstof en water houden zich niet aan landsgrenzen!
In mei gaf de gemeenteraad in Oeding het startsein voor de aanleg van de rondweg door positief te stemmen over het plan.
