Nederlandse en Duitse grensinwoners vinden de juiste noot in crossborderorkest

Bij het lezen van de muzieknoten bestaat de landsgrens nog even. Wat in Duitsland een ‘H’ heet, kennen Nederlandse muzikanten als een ‘B’. Dirigent Stefan Burs vertelt erover tijdens de repetitie. De deelnemende muzikanten bereiden zich voor op een optreden tijdens de kerstmarkt bij rondom het gebouw van de Euregio Rijn-Waal in Kleve. Ooit was het in bezit van eerst een Pruisische hoge ambtenaar en later een tollenaar die grensgangers toegang gaf de Rijndijk te passeren. 

De grens voorbijgaan en samenwerken. Wat  daar voor nodig is weten enkele muzikanten ook uit hun dagelijkse werk. Piet Boomsma begeleidt bij de Euregio grensoverschrijdende projecten; Paul Delnoije helpt bij het Grensinfopunt mensen die tegen verschillen tussen Nederland en Duitsland aanlopen. Nu zitten ze zelf tussen de muzikanten. “Voor samenspelen moet je samen in de maat spelen”, zegt Boomsma.

In 55 jaar zijn de contacten hechter geworden, zegt secretaris-directeur Heidi de Ruiter. “Maar juist doordat mensen gemakkelijker over de grens wonen en werken, merken zij ook dat je regelmatig tegen grenzen aanloopt.” Inwoners wonen, werken en ondernemen over de grens. Daarbij blijven verschillen in belastingen, sociale zekerheid en regels voor thuiswerken bestaan. “Hoe dichtbij het buurland ook is: verhuizen blijft emigreren.”

Die verschillen geven ook aanleiding om elkaar op te zoeken en oplossingen te vinden. Dat is het dagelijkse werk van Delnoije. “Mensen zien de grenzen niet meer, maar ervaren die individueel wel.” Alles gelijktrekken is volgens hem een utopie. “Dan zouden we één Europa moeten zijn met dezelfde regels en systemen. We werken wel samen door hobbels weg te nemen.”

Muziek maakt de kennismaking gemakkelijk, merkt hij. “Muziek werkt drempelverlagend. Als je in de muziekwereld zit, vind je elkaar.”

Van Friesland naar Kleve
Boomsma ontdekte het buurland dankzij een Duits jeugdvriendje. De geboren Fries woont inmiddels zestien jaar in Kleve. Hij zoekt gemakkelijk contact en is naar eigen zeggen wat brutaler en minder van de regels. “Dat Duitsers anders zijn, daar moet je rekening mee houden.”

In zijn werk helpt hij ideeën over de grens verder. Zo bracht hij een Nederlandse ondernemer in contact met een Duits bedrijf voor de ontwikkeling van lichaamssensoren die helpen bij revalidatie na een heupbreuk. Elkaar leren kennen en goed luisteren maken zulke projecten mogelijk. In het orkest gebeurt voor hem iets vergelijkbaars. “Muziek is zonder grenzen en toch ook begrensd door de maten.”

Een nieuwe uitdaging
Voor dirigent Stefan Burs is het orkest eveneens een kennismaking. Als kerkmusicus heeft hij ervaring met koren en symfonieorkesten. Een blaasorkest leiden is nieuw voor hem. Toen hij voor dit project werd gevraagd, ging hij de uitdaging aan.

Een oproep via gemeenten en partners van de Euregio leverde 24 Nederlandse en Duitse muzikanten op, met een bruikbare verdeling van instrumenten. Het zijn ervaren spelers. Veel gezamenlijke repetities zijn daardoor niet nodig; deze zondag krijgen ze aanwijzingen mee om thuis verder te oefenen.

Burs koos voor een Europees repertoire, met muziek uit de regio en werk van onder anderen Beethoven. De gezamenlijke passie helpt de muzikanten elkaar te verstaan, zegt hij. “Muziek is een uitdrukking van samen leven. Iedereen verstaat muziek.”

Samen een glühweintje drinken
Angela Wolter uit Emmerich en Petra Ehmig uit Kalkar werden door bekenden op het orkest gewezen. Ze zien de repetities ook als een workshop: een gelegenheid om met andere muzikanten te spelen en de Nederlandse deelnemers te leren kennen.

Tijdens de jaarlijkse kerstmarkt in november bij het Euregiogebouw in Kleve komt alles samen. Daar wil de Euregio aan aangesloten gemeenten, bedrijven en organisaties laten zien welke samenwerking er in de grensregio plaatsvindt. Het orkest laat die samenwerking horen.

Voor Wolter en Ehmig mag het contact na de laatste noot doorgaan. “En daarna kunnen we gezellig samen een glühweintje drinken.”