“Het zo groots uitpakken om de vrijheid te vieren, vind ik eigenlijk niet kunnen. Er zijn zoveel mensen in de wereld die helemaal geen vrijheid hebben”, zegt Maria Neumann uit Lichtenvoorde.
Haar achternaam verraadt haar Oost-Duitse afkomst. Ze maakte als vijfjarig kind de val van de Berlijnse muur mee in 1989. Enkele dagen later vertrok ze uit haar geboortedorp in de provincie Brandenburg met haar vader naar Berlijn om te zien of de muur écht open was en ze vrij waren om te gaan en te staan waar ze dat wilden. Maria herinnert de meertjes dicht bij het huis, waar de wind vrij spel had op hun zeilbootje en je met de kracht van de wind alle kanten op kan.
“Op het water voelden we ons verlost van het socialistische systeem dat op het papier van Engels en Marx wel klopte, maar in werkelijkheid een dictatuur was. We voelden vrijheid, voor een moment waren we vrij van gedwongen gehoor geven aan indoctrinaties.” Vrijheid heeft een grote impact gehad op de familie. En toen de muur viel, moest haar vader letterlijk ‘uitbreken’. Vanaf dat moment boekte hij reizen en zag hij de wereld.
Vrijheid verbeeld in kunst
Ja, dat is pas vrijheid, verzucht Maria bij die herinnering. De twinkeling in haar ogen verraadt de verlichting als ze naar de schets van gedachtegangen voor haar op tafel kijkt. Op de vloer van het werkatelier van de creatieve hotspot De Lokalen ligt een zeil van een zeilboot dat aan een houten mast met giek is vastgemaakt. Terwijl ze het materiaal dat op de grond ligt vergelijkt met de tekening voor haar op tafel bekent ze: “Dit is waarom we ons idee bij het kunstproject hebben ingebracht. De titel Vrijheidsstroom - 2025 -Freiheitsstrom is mooi bedacht.” De plek langs het water en waar de wind van over de rivier het zeil overstag kan blazen, het geluid, de grootte maken het kunstwerk straks indrukwekkend.”
De kracht van water en wind
Haar Nederlandse kunstmaatje Tiki Tangelder deelt de echo van Maria’s herinneringen van het meer en haar vader. “Mooi dat water en de wind bepaalde verlangens naar vrijheid oproepen”, haakt ze in op Maria’s verhaal. In het zeildoek zullen straks weggeknipte silhouetten van vogels te zien zijn. Ze staan symbool voor de vrijheid, duiven staan voor de vrede. Het woord ‘borduren’ valt ook, want het voorbereidend werk is nog niet afgerond. “Kunst ontwerpen is een proces waar je doorheen gaat”, verklaren beide kunstenaars. “Het is mooi om dat nog een beetje vrij te laten.
Tijdens het sparren blijken ze veel gemeen te hebben. Tiki doet aan surfen, een hobby die ze heeft meegekregen van haar vader. “Daar waar het water van de rivier naar toe stroomt komen mensen bij elkaar. Vroeger was de rivier ook een manier te vertrekken, te emigreren naar onbekende bestemmingen. Eigenlijk wordt het bepaalde bevolkingsgroepen nu verboden om ergens naar toe te gaan”, verklaart ze haar bedenkingen over ‘de vrijheid vieren’.
Tiki is geen fulltime kunstenaar. Ze werkt op een basisschool en heeft daarvoor op een AZC-school gewerkt waar ze in aanraking kwam met getraumatiseerde kinderen. Zij vormen het contrast met haar vader die een heel andere vrijheid ervoer toen hij met haar moeder naar Australië emigreerde. Wat hij daar leerde is reizen en surfen. De ouders zijn al weer jaren terug in Nederland, “maar mijn vader zou wel weer naar Australië terug willen. Mijn vader zegt vaak: ‘kom mee, er zijn nu goede golven en nam me mee naar de zee. Hij is 74 jaar en surft nog steeds. Hij weet wanneer er goede golven zijn. Voor surfers is elke golf anders, maar de zee verandert voor ons nooit”, verhaalt Tiki over haar herinneringen. “Als ik een zeil zie of over een steiger loop, dan krijg ik dat gevoel van vrij kunnen zijn”, duidt ze haar verlangen naar vrijheid. “Het zeil en de mast die hier op de grond liggen, zijn van een man die een boot had en hebben al veel die verhalen doorleefd.”
Het is dan ook niet verwonderlijk dat het kunstwerk dat uit hun handen gaat ontstaan, de titel ‘Verlangen’ meekrijgt. En beide kunstenaars weten het zeker: ook niet-kunstliefhebbers gaan vrijheid ervaren. “Kijk eens naar peuterboekjes, daar staat altijd een boot in. Dat het op een hoge pilaar staat en in totaal vier meter hoogte bereikt, overweldigd.”
