De waterstanden in de Rijn en de IJssel zijn voor de tijd van het jaar historisch laag. Hoewel het waterpeil in beken en kleinere rivieren als de Oude IJssel en de Berkel voorlopig nog binnen de normale marges ligt, waarschuwt Waterschap Rijn en IJssel dat de situatie snel kan omslaan. Als de droogte aanhoudt, kondigt het waterschap later deze week of begin volgende week een sproeiverbod af.
In het lager gelegen West-Nederland zijn inmiddels al maatregelen genomen. Bij Stichtse Rijnlanden ging maandag 13 juli een sproeiverbod in. In de Achterhoek is de situatie vooralsnog minder nijpend. Dat komt volgens het waterschap door actief waterbeheer. "In juni heeft het hier nog flink geregend en dat water hebben agrariërs zoveel mogelijk vastgehouden. Maar met de vooruitzichten -warm weer en geen regen- zakt het peil snel terug."
De druk neemt verder toe doordat via de Rijn steeds minder water Nederland binnenkomt. "In de Alpen is het al maanden veel te droog. Daar valt ongeveer de helft van de neerslag die normaal nodig is", zegt dijkgraaf Hein Pieper. Daardoor komt minder smelt- en regenwater Nederland binnen. "Dat gaan we hier in het oosten van Nederlandmerken."
Verdiepte Rijn vergroot droogte
"De Rijn wil blijven stromen en trekt daardoor water uit het gebied." Volgens Pieper is de rivier de afgelopen decennia steeds dieper geworden. Door de aanleg van kribben stroomt het water sneller door het midden van de rivier, waardoor de bodem tussen Spijk en Arnhem op sommige plaatsen één tot twee meter is uitgesleten.
Tijdens droge perioden werkt die diepe geul als een afvoer van grondwater. "In 2018 zagen we dat effect tot wel twintig kilometer landinwaarts." Daardoor verdrogen natuurgebieden en landbouwgrond sneller. In onder meer Zevenaar ontstonden scheuren in woningen doordat de bodem inklinkte. "Mensen vertelden dat deuren en ramen niet meer open of dicht gingen. Dat zijn verdrogingsschades waar je achteraf niets meer aan kunt doen."
Droogte raakt ook de economie
De gevolgen beperken zich niet tot de natuur. Bij lage waterstanden kunnen binnenvaartschepen minder lading vervoeren of helemaal niet meer varen. "In de regio Keulen moesten tijdens de droogte van 2018 ongeveer 40.000 mensen naar huis omdat fabrieken niet meer bevoorraad konden worden", zegt Pieper. Ook energiecentrales kwamen onder druk te staan doordat er onvoldoende koelwater beschikbaar was.
Rijnbodem verhogen
"Alleen water vasthouden in sloten en beken is op termijn niet genoeg. We moeten ook de bodem van de Rijn omhoog brengen." Een proef tussen Spijk en Arnhem moet uitwijzen of het verhogen van de rivierbodem ervoor zorgt dat minder grondwater wegstroomt en meer water in de bodem van de Achterhoek en het grensgebied blijft.
Die gedachte sluit aan bij de eerste besluiten binnen het landelijke programma Ruimte voor de Rivier 2.0. Minister Karremans maakte vrijdag bekend dat het kabinet 390 miljoen euro investeert in maatregelen tegen verdere uitslijting van de rivierbodem in de Waal. Voor de Rijn tussen Spijk en Arnhem is nog geen budget beschikbaar, maar volgens Pieper zijn ook daar vergelijkbare maatregelen nodig om de regio beter te beschermen tegen langdurige droogte.
