Bij de bekerfinale tussen voetbalclubs Longa'30 uit Lichtenvoorde en Bennekom op het sportcomplex van DVC'26 in Didam gaat het woensdag 13 mei vreselijk mis. Na afloop van de met 5-4 door Bennekom gewonnen wedstrijd ontstaan meerdere vechtpartijen en wordt veel vuurwerk afgestoken. De gemeente, politie en justitie houden dan al dagen rekening met mogelijke ongeregeldheden, dat blijkt uit tientallen via de Wet open overheid (Woo) openbaar gemaakte documenten. Toch wordt pas na het laatste fluitsignaal een noodbevel afgegeven.
Geruchten over harde kern
Al drie dagen voor de finale circuleren de eerste serieuze signalen. In het uiteindelijke noodbevel (een directe opdracht van de burgemeester om de rust en veiligheid te herstellen) staat dat tijdens de Eredivisiewedstrijd Ajax - FC Utrecht op 10 mei ‘serieuze geruchten’ zijn opgevangen over een confrontatie tussen leden van de harde kern van Ajax tijdens de bekerfinale in Didam. Daarbij zou zelfs zijn opgeroepen tot een gevecht met een andere harde kern. Welke was niet bekend.
De gemeente neemt die informatie serieus. Op 7 mei wijst burgemeester Anne-Marie Fellinger bovendien al een verzoek van de voorzitter van DVC af om rookfakkels toe te staan. Vanwege de droogte en de ligging naast een natuurgebied wordt het risico op brand te groot geacht.
Opmerkelijk genoeg worden op de wedstrijddag alsnog tientallen fakkels en andere soorten vuurwerk afgestoken.
Even lijkt de dreiging verdwenen
Een dag voor de finale lijkt de spanning even weg te vallen. DVC-voorzitter Marco Swenne stuurt een bericht door waarin wordt gesuggereerd dat de hooligans helemaal niet naar Didam komen, maar naar de Belgische bekerfinale tussen Union Sint-Gilles en Anderlecht. ‘Dat zou mooi zijn!’, reageert iemand vrijwel direct. Burgemeester Fellinger is voorzichtiger. Zij vraagt: ‘Bevestigt de politie dit al?’ Even later voegt ze eraan toe: ‘Zou mooi zijn.’
Die opluchting blijkt van korte duur.
Nog dezelfde avond informeert de politie de gebiedsofficier van justitie alvast over de mogelijke dreiging vanuit Bennekom. In de groepsapp wordt zelfs gesproken over het eventueel terugsturen van ‘bussen vol boze supporters’.
Ook worden op verzoek van de gemeente twee extra koppels boa's geregeld. Hun taak: de politie ondersteunen wanneer een bus met Ajax-hooligans daadwerkelijk in Didam verschijnt. Ze hebben vooral een 'signaalfunctie'.
Partybus toch onderweg
Op de wedstrijddag blijkt dat scenario werkelijkheid te worden. Om 18.36 uur komt het bericht binnen dat er toch een partybus onderweg is die niet door Bennekom is geregeld. Nog geen half uur later wordt Fellinger telefonisch bijgepraat. ‘Bus onderschept, rijdt achter boa's aan naar parkeerterrein DVC.’
De burgemeester houdt de ontwikkelingen nauwlettend bij. Wanneer de bus even later wordt geopend en de inzittenden het terrein oplopen, schrijft zij in de driehoek-app: ‘(...) heeft ze niet terug in de bus gedaan helaas.’
Met andere woorden: de groep wordt uiteindelijk gewoon toegelaten. Dit bevestigt een boa in een Whatsappbericht: ‘Ik vind het toch een beetje grimmig en het ging niet volgens plan. Wij hadden ons werk super gedaan en de politie laat zo de partybus opengooien en het gespuis naar binnen. Burgemeester is niet blij.’
Tas met vuurwerk over het hek
Nog voordat de wedstrijd begint, gaat het opnieuw mis. Om 19.41 uur meldt de beveiliging dat een tas met vuurwerk over het hek is gegooid en niet is onderschept. De boa's worden bij de ingangen opgesteld, maar het vuurwerk bevindt zich dan al tussen de supporters.
Fellinger reageert dat het nu ‘aan de club en beveiliging is om dat vuurwerk te achterhalen, conform onze beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen.’ Enkele minuten later volgt opnieuw een opvallend bericht. ‘Collega's constateren inderdaad dat het harde kern Ajax is. Supporters beide clubs staan gemengd en sfeer lijkt vooralsnog goed.’
Ondanks de bevestiging dat daadwerkelijk Ajax-hooligans aanwezig zijn, wordt de wedstrijd gewoon gespeeld.
Vuurwerk, opstootjes en vechtpartijen
Nog voor de aftrap wordt vuurwerk afgestoken. Via de livestream is te zien dat vanaf beide supportersvakken fakkels en vuurwerk worden afgestoken. De politie meldt aan Fellinger dat de sfeer verder ‘gezellig en gemoedelijk’ is en dat het vooral om fakkels en F2-vuurwerk (middelzwaar consumentenvuurwerk) gaat. Tijdens het fouilleren blijkt bovendien al ‘aardig wat vuurwerk’ in beslag te zijn genomen.
Kort daarna volgen de eerste incidenten.
Eerst een klein opstootje. Daarna probeert dezelfde persoon opnieuw het terrein op te komen. Tijdens de rust volgt vervolgens het eerste bericht dat veelzeggend is: ‘Grote vechtpartij.’ Vrijwel direct vraagt Fellinger: ‘Hebben we genoeg capaciteit om dit aan te kunnen?’
Opschalen?
Het antwoord luidt feitelijk: ja. Burgemeester wil weten of opschalen nodig is. Gedurende de tweede helft blijft ze meerdere keren informeren of extra politie nodig is. Later komt de burgemeester nog iets ter oren: ‘Hoorde van de boa’s dat er wel wat mensen met bloedneuzen bij de EHBO zitten n.a.v. vechten.’ Rond 22.30 uur vraagt zij telefonisch expliciet of de politie het einde van de wedstrijd zonder extra eenheden denkt te redden.
Wedstrijd staken
Volgens de politie is dat nog steeds het geval. Enkele minuten later volgt een opvallende afweging. De scheidsrechter kan de wedstrijd stilleggen als vuurwerk op het veld terechtkomt, maar in de communicatie wordt juist geconcludeerd dat dat misschien onverstandig is. ‘Bovendien als de wedstrijd wordt stilgelegd, dan zal helemaal 'vlam in de pan' slaan en dat moeten we ook niet willen.’
Even voor elf uur vraagt Fellinger opnieuw: ‘Verstandig om versterking alvast aan te laten rijden?’ Het antwoord: ‘Zijn om de hoek indien nodig.’
Noodbevel pas na laatste fluitsignaal
Pas wanneer de wedstrijd om 23.10 uur is afgelopen en de grote vechtpartijen uitbreken, grijpt de burgemeester formeel in. Zij geeft mondeling een noodbevel af en geeft opdracht om de Mobiele Eenheid achter de hand te houden.
Zes minuten later volgt echter alweer een nieuw bericht van de politie: ‘ME blijft vooralsnog achterwege. Politie is ter plaatse, er wordt niet meer gevochten.’ Fellinger reageert daarop met een veelzeggende zin: ‘Als het minder kan, is het altijd beter.’
De ME is uiteindelijk niet in actie gekomen.
Verhalen van slachtoffers
Drie dagen na de bekerfinale blijven de meldingen binnenstromen. In een appbericht aan de gemeente schrijft een betrokkene van één van de clubs dat hij vrijwel onafgebroken in gesprek is met slachtoffers en gedupeerden. ‘Ik ben er zelf helemaal kapot van. Natuurlijk hebben we zelf de oproep gedaan op onze website dat iedereen zich moet melden, maar dat er zóveel meldingen zouden komen? En dan ook nog dat het ene verhaal nog verdrietiger en beangstigender is dan het andere. Verschrikkelijk!’, schrijft hij.
Als voorbeeld noemt hij een gezin dat na de wedstrijd niet meer met de supportersbus naar huis durfde: ‘Zojuist een jongetje die niet met de bus terug durfde en dus bij papa en mama in de auto terug ging. De hooligans hadden het op hun auto gemunt, trokken de achterdeur open en bedreigden het 12-jarige jongetje.’
Volgens de clubman stapte de vader uit om de situatie te sussen en zijn zoon te beschermen. ‘Hierop werd hij belaagd met messen, kettingen en verzwaarde bokshandschoenen.’ Toen de twaalfjarige zijn vader te hulp schoot, zou ook hij meerdere klappen in zijn gezicht hebben gekregen.
Evaluatie moet uitwijzen
Uit de Woo-documenten ontstaat het beeld van een gemeente die de signalen serieus neemt, extra boa's regelt, voortdurend contact onderhoudt met politie en justitie en een noodbevel klaar heeft liggen. Tegelijkertijd laten dezelfde documenten zien dat de risico-inschatting gedurende de avond steeds opnieuw uitvalt in het voordeel van niet verder opschalen.
Zelfs nadat Ajax-hooligans zijn herkend, vuurwerk het terrein op komt en de eerste vechtpartijen plaatsvinden, blijft de inschatting dat de situatie beheersbaar is. Of die afweging uiteindelijk juist was, moet blijken uit de evaluatie die gemeente, politie en andere betrokken partijen na afloop hebben aangekondigd.
Fellinger appte gelijk na de ongeregeldheden: ‘Dank jullie wel voor de inzet! Ik ben blij dat we dit niet hebben onderschat. Anders was dit echt problematisch geworden.’ Vanuit de appgroep sluiten anderen zich hierbij aan: ‘De politiecollega's zitten er goed bij. Tevreden met het optreden. Geen geweld hoeven gebruiken en geen gewonden bij ons.’
De officiële evaluatie is nog niet openbaar.
