Op de baileybrug bij de DRU in Ulft houdt Stef Beumer twee plastic flessen omhoog. In de ene schijnt het zonlicht helder door. In de andere drijft een wazige film en ruik je van een paar meter afstand de scherpe geur van rotte bladeren en iets chemisch. “Beide komen uit dezelfde rivier”, zegt hij, “maar de een bij de bron in Velen en de ander daar waar de rivieren de grens passeren. Daar lijkt men te lozen, omdat het toch Nederland in gaat en verderop bestaat die gedachte ook.” Beumer meldt, dat tien waterzuiveringen de watertemperatuur van de rivier doen oplopen. “Er zit tien graden verschil in tussen de bron en Doesburg.”
Beumer is natuurgids, en initiatiefnemer van de Rivierenfamilie, een actiegroep van Nederlandse en Duitse burgers die deze week in estafette langs de Bocholter Aa en de Oude IJssel loopt. Hun missie is ambitieus: het rivierwater zó schoon krijgen dat je er in 2050 zonder filter uit kunt drinken.
Monsters, meetlinten en modder
Onderweg nemen ze monsters, tellen ze oeverplanten, vissen ze plastic uit het water. Scholieren van het Almende College in Silvolde en het Duitse Aspel-Gymnasium trokken voorbij Ulft een ochtend met de wandelgroep op: met meetlinten en handschoenen. “Er zit zoveel plastic in dat wekelijks iedereen in Europa ongeveer een bankpasje binnenkrijgt via drinkwater en voedsel”, zegt Beumer. “Maar dat hoor je nergens.”
Bij Huis Landfort, een landgoed op de grens, wordt symbolisch een oeverplant geplant. Die soort was uitgestorven, maar is door biologen teruggekweekt. “Een tekenend voorbeeld”, zegt Beumer. “Voor wat we terug kunnen winnen, als we het echt willen.”
Van zwemwater naar riool
Ook Brigitte Reßing uit Anholt wandelt mee. Ze herinnert zich hoe ze als kind in de Issel zwom. “Dat was normaal, op een warme dag als deze,” zegt ze. “Nu? Ik laat het om nog in de Issel te springen. De rivier is gekanaliseerd, recht gemaakt om water snel af te voeren. Er wordt ook teveel gebouwd langs rivieren, is mijn idee. Maar tegelijk laten ze nauwelijks ruimte meer voor natuur.”
De boosdoeners zijn bekend: meststoffen uit landbouw, lozingen van bedrijven, restanten van medicijnen, PFAS, PAK’s, colibacteriën. “De rivier is letterlijk ziek,” zegt Beumer. “En dat zijn wij straks ook.”
‘Geen oog voor burgerinitiatief’
Opmerkelijk is dat gemeenten nauwelijks reageren op het initiatief. “Ze vinden het mooi als PR, maar doen niet mee,” zegt Beumer. “Mijn eigen gemeente, Oude IJsselstreek, wil alles van bovenaf regelen. Terwijl dit van onderop komt, van mensen die zich zorgen maken.”
De gemeente laat in een reactie weten het doel sympathiek te vinden, maar de wandelmanifestatie van de Rivierenfamilie niet te ondertekenen: “De Bocholter Aa en de Oude IJssel vervullen meerdere functies, waaronder die van vaarweg. Een drinkbare rivier is een mooi ideaal, maar niet haalbaar binnen alle bestaande belangen. We blijven wél werken aan de Europese doelen, Kader Richtlijn Water, voor waterkwaliteit.”
Een helder begin
Voor Beumer is het contrast tussen de twee flessen water nog steeds het sterkst. “De bron in Velen is glashelder. Daar begint het goed. Het verval begint ergens tussen de maïsvelden, de riolen en onze lakse houding. Maar het kan anders. We hebben de opdracht zorg te dragen voor onze rivieren; voor ons leven.” Uit de flessen durft hij zeker niet te drinken. “Ik draai ze open en weer dicht, maar moet uitkijken. Ik was bij de DRU mijn handen, want coli in het water is gevaarlijk."
